خلاصه: کک نفتی گرافیتی
کک نفتی گرافیتی (Graphitized Petroleum Coke) یک ماده کربنی با خلوص بسیار بالا است که از گرافیتی کردن کک نفتی در دماهای بالای ۲۸۰۰ درجه سانتیگراد تولید میشود.
این فرآیند باعث ایجاد ساختار بلوری گرافیت، هدایت الکتریکی بالا، گوگرد و خاکستر بسیار پایین و بازده کربنی عالی میشود.
در بازار ایران، کک نفتی گرافیتی به عنوان کربن رایزر حرفهای در صنایع فولادسازی، ریختهگری و فروآلیاژها استفاده میشود و بهدلیل جایگزینی اقتصادی برای برخی مواد پرهزینهتر، توجه فعالان صنعتی را به خود جلب کرده است.
بهترین قیمت کک نفتی گرافیتی در ایران به عواملی مانند گرید (FC و S)، سایز دانه بندی، مبدأ تولید، حجم سفارش و شرایط لجستیک و تحریم بستگی دارد و انتخاب تامین کننده معتبر، نقش کلیدی در کیفیت و قیمت تمام شده دارد.
کک نفتی گرافیتی چیست و چگونه تولید میشود؟
کک نفتی گرافیتی (Graphitized Petroleum Coke) یک ماده کربنی بسیار خالص است که از گرافیتی سازی کک نفتی کلسینه در دما های بسیار بالا، معمولاً بین ۲۸۰۰ تا ۳۲۰۰ درجه سانتی گراد تولید میشود.
در این فرآیند، ساختار نامنظم و آمورف کربن به ساختار بلوری گرافیت تبدیل میشود که نتیجه آن افزایش قابل توجه کربن ثابت (Fixed Carbon)، کاهش شدید گوگرد و مواد فرّار و بهبود هدایت الکتریکی و حرارتی است.
فرآیند تولید کک نفتی گرافیتی با کک نفتی معمولی تفاوت اساسی دارد.
کک نفتی معمولی (CPC) پس از کلسیناسیون همچنان ساختاری نیمه فعال و غیرگرافیتی دارد، در حالی که در مرحله گرافیتیسازی، کک تحت شوک حرارتی بسیار شدید قرار میگیرد و پیوندهای کربنی آن بهصورت لایه ای و منظم بازآرایی میشوند.
این تحول ساختاری باعث میشود GPC بازده کربن بسیار بالاتر و واکنشپذیری کنترل شدهتری در فولادسازی و ریختهگری داشته باشد.
در بازار ایران، کک نفتی گرافیتی به عنوان یک کربنرایزر ردهبالا شناخته میشود که نسبت به کک نفتی کلسینه، پایداری کیفیت بیشتر، مصرف کمتر و اثر منفی کمتری بر ترکیب شیمیایی مذاب دارد؛ به ویژه در کاربردهایی که کنترل دقیق گوگرد و کربن نهایی اهمیت حیاتی دارد.
:تفاوت کک نفتی گرافیتی با کک نفتی کلسینه و گرافیت طبیعی
کک نفتی گرافیتی، کک نفتی کلسینه و گرافیت طبیعی هر سه بهعنوان منابع کربن در صنعت شناخته میشوند، اما از نظر ساختار کربنی، فرآیند تولید و عملکرد متالورژیکی تفاوتهای اساسی دارند که دانستن آنها برای انتخاب صحیح، حیاتی است.
| مشخصه | کک نفتی گرافیتی (GPC) | کک نفتی کلسینه (CPC) | گرافیت طبیعی |
| نوع ساختار کربن | گرافیتی بلوری و منظم | آمورف / نیمهبلوری | گرافیتی طبیعی |
| دمای فرآوری | 2800–3200°C | 1200–1350°C | بدون عملیات حرارتی |
| کربن ثابت (FC) | 98.5–99.9% | 98–99% | 90–97% |
| گوگرد (S) | ≤ 0.05% | 0.3–1.5% | متغیر |
| خاکستر | بسیار پایین | پایین تا متوسط | معمولاً بالاتر |
| هدایت الکتریکی | بسیار بالا | متوسط | بالا |
| رفتار در مذاب | پایدار و یکنواخت | سریع ولی ناپایدار | کند |
| کاربرد اصلی | کربنرایزر حرفهای | کربنرایزر اقتصادی | مصارف خاص غیرمتالورژیکی |
| یکنواختی کیفیت | بسیار بالا | وابسته به خوراک | متغیر |
:شاخصهای کیفیت کک نفتی گرافیتی
در ارزیابی کک نفتی گرافیتی، دیگر نگاه صرف به درصد کربن ثابت کافی نیست. در استانداردهای خرید سال ۲۰۲۶، کیفیت واقعی GPC بر اساس مجموعهای از پارامترهای کمی و رفتاری سنجیده میشود که مستقیماً بر بازده جذب کربن، پایداری ذوب و کنترل ترکیب شیمیایی مذاب اثر میگذارند.
✅ کربن ثابت (Fixed Carbon – FC)
کک نفتی گرافیتی باکیفیت دارای FC بالاتر از 98.5% است، اما آنچه اهمیت دارد صرفاً عدد نیست؛ بلکه قابلیت آزادسازی یکنواخت و قابل پیشبینی کربن در مذاب است. ساختار بلوری گرافیتی باعث میشود جذب کربن تدریجی، پایدار و بدون نوسان انجام شود؛ دقیقاً همان چیزی که فولادساز حرفهای بهدنبال آن است.
✅ گوگرد (Sulfur – S)
کنترل گوگرد یکی از دلایل اصلی انتخاب GPC است. در گریدهای استاندارد، مقدار گوگرد معمولاً ≤ 0.05% بوده و در سفارشهای ویژه حتی به ≤ 0.03% میرسد. این ویژگی ریسک اصلاح ترکیب شیمیایی بعد از ذوب را کاهش داده و هزینههای متالورژیکی را بهطور محسوسی پایین میآورد.
✅ خاکستر (Ash)
خاکستر پایین، نشانه خلوص واقعی GPC است. مقادیر ≤ 0.2% Ash باعث میشود ورود عناصر مزاحم به مذاب به حداقل برسد و رفتار ذوب کاملاً قابل کنترل باقی بماند. در استاندارد ۲۰۲۶، خاکستر دیگر یک عدد تزئینی نیست؛ بلکه شاخص پایداری فرآیند محسوب میشود.
✅ کنترل ناخالصیها (Trace Elements Control)
یکی از تمایزات اصلی GPC ردهبالا در سال ۲۰۲۶، کنترل عناصر ردی مانند V، Ni، Na و SiO₂ است. این ناخالصیها اگرچه در مقادیر بسیار کم حضور دارند، اما میتوانند بهصورت تجمعی بر کیفیت فولاد و طول عمر نسوزها اثر منفی بگذارند. تامینکننده معتبر، این عناصر را در COA شفاف و قابل رهگیری اعلام میکند.
:کاربرد کک نفتی گرافیتی در تولید فولاد
در فولادسازی مدرن، کک نفتی گرافیتی صرفاً یک منبع کربن نیست، بلکه ابزار کنترل متالورژیکی دقیق برای تنظیم ترکیب شیمیایی مذاب محسوب میشود.
نقش اصلی GPC در فرآیند فولادسازی، افزایش کربن (Recarburization) با راندمان بالا، پایدار و قابل پیشبینی است؛ دقیقاً همان نقطهای که مواد کربنی معمولی دچار نوسان میشوند.
✅ Recarburization واقعی، نه اسمی
در استانداردهای ۲۰۲۶، معیار انتخاب کربنرایزر دیگر مقدار کربن اسمی نیست، بلکه درصد جذب واقعی کربن در مذاب (Carbon Recovery Rate) است. ساختار بلوری و یکنواخت کک نفتی گرافیتی باعث میشود:
- جذب کربن تدریجی و کنترلشده انجام شود
- نوسان ترکیب شیمیایی کاهش یابد
- نیاز به اصلاح مجدد آنالیز بعد از ذوب شود
این موضوع بهویژه در فولادهای آلیاژی، کمگوگرد و گریدهای حساس اهمیت حیاتی دارد.
✅ جایگاه GPC در مراحل مختلف فولادسازی
در کورههای القایی و قوس الکتریکی، کک نفتی گرافیتی معمولاً در مرحله ذوب اولیه یا پیش از تنظیم نهایی آنالیز استفاده میشود تا کربن بهصورت همگن در کل مذاب توزیع شود. در مقایسه با CPC، واکنشپذیری GPC کندتر اما پایدارتر است؛ مزیتی که در کنترل دقیق درصد کربن نهایی تعیینکننده است.
✅ کنترل گوگرد و کیفیت فولاد
یکی از مزایای کلیدی استفاده از GPC در فولادسازی ۲۰۲۶، حداقلسازی ورود گوگرد به مذاب است. با گوگرد معمولاً زیر 0.05%، فولادساز از بسیاری از عملیات اصلاحی پرهزینه پس از ذوب بینیاز میشود و کیفیت نهایی فولاد یکنواختتر باقی میماند.
✅ مزیت اقتصادی واقعی در مقیاس تولید
اگرچه قیمت خرید کک نفتی گرافیتی نسبت به CPC بالاتر است، اما در عمل به دلیل:
- راندمان جذب بالاتر
- مصرف کمتر به ازای هر تن فولاد
- کاهش ضایعات و اصلاحات متالورژیکی
هزینه تمامشده کربن مؤثر در بسیاری از خطوط تولید پایینتر تمام میشود؛ نکتهای که در تصمیمگیریهای حرفهای ۲۰۲۶ لحاظ میشود.
:گریدها و دانهبندیهای کک نفتی گرافیتی در بازار ایران
در بازار ایرانِ سالهای اطراف 2020، تفکیک گرید کک نفتی گرافیتی بیش از آنکه مبتنی بر استاندارد مکتوب باشد، بر اساس دانهبندی، رفتار مصرفکننده و تجربه عملی کارگاهها شکل گرفته بود. دانهبندی، در عمل مهمترین عامل تمایز قیمتی و کاربردی GPC محسوب میشد؛ گاهی حتی مهمتر از اختلاف جزئی در آنالیز.
1️⃣ 0–1 میلیمتر | پودر ریز، جذب سریع – قیمت بالاتر
این گرید در 2020 عمدتاً برای:
- ریختهگریهای دقیق
- تنظیم نهایی کربن در آخر ذوب
- کارگاههای القایی کوچک
استفاده میشد. سرعت جذب بالا، کنترل دشوارتر مصرف و پرت بیشتر باعث میشد قیمت آن معمولاً بالاتر از سایر دانهبندیها باشد. محدودیت عرضه و حساسیت بستهبندی نیز به این اختلاف قیمت دامن میزد.
2️⃣ 1–5 میلیمتر | گرید طلایی بازار ایران
پر مصرفترین و متعادلترین دانهبندی در بازار 2020. این سایز:
- نرخ جذب مناسب
- کنترل راحتتر در حین ذوب
- پرت کمتر نسبت به پودر
را همزمان ارائه میداد. به همین دلیل، بهترین نسبت قیمت به عملکرد را داشت و انتخاب اول اکثر فولادسازان و ریختهگران حرفهای بود.
3️⃣ 5–10 میلیمتر | مصرف صنعتی، قیمت اقتصادیتر
این دانهبندی بیشتر در خطوطی استفاده میشد که:
- زمان ذوب طولانیتری داشتند
- کنترل بسیار دقیق آنالیز اولویت اول نبود
- هدف کاهش هزینه مواد اولیه بود
جذب کندتر کربن، قیمت پایینتر را توجیه میکرد و آن را به گزینه اقتصادی برای مصارف عمومیتر تبدیل مینمود.
:نقش کک نفتی گرافیتی در ریختهگریها و تولید چدن ممتاز
در ریختهگریهای مدرن، خصوصاً تولیدکنندگان چدنهای مقاوم، آلیاژی و قطعات حساس، کک نفتی گرافیتی صرفاً جایگزین CPC نیست؛ بلکه ابزار تثبیت کیفیت مذاب و کاهش ریسک تولید است.
در استاندارد ۲۰۲۶، GPC بهدلیل ساختار گرافیتی، گوگرد پایین و رفتار قابل پیشبینی در مذاب، به گزینه مرجع برای چدنهای با کیفیت بالا تبدیل شده است.
صرفه اقتصادی واقعی
مصرف کمتر، ضایعات پایینتر و تکرارپذیری تولید، باعث میشود هزینه هر قطعه سالم اغلب از CPC کمتر تمام شود؛ حتی اگر قیمت خرید بالاتر باشد.
کیفیت ریزساختار چدن
ساختار گرافیتی GPC تشکیل گرافیت منظمتر را تقویت میکند و ریسک کاربید ناخواسته را پایین میآورد؛ مزیت کلیدی در چدنهای ممتاز و صادراتی.
کنترل ریزساختار و کیفیت متالورژیکی چدن
GPC کربن را آهسته و یکنواخت آزاد میکند؛ نتیجه، مذاب پایدار و آنالیز قابل پیشبینی است. برخلاف CPC، نوسان کربن و شوک متالورژیکی ایجاد نمیشود.
بهترین قیمت کک نفتی گرافیتی در بازار ایران چگونه تعیین میشود؟
در بازار ایرانِ 2026، «بهترین قیمت» کک نفتی گرافیتی دیگر عددی اعلامی نیست؛ بلکه تابعی از ریسک تحویل، ثبات کیفیت و هزینه واقعی مصرف در خط تولید است.
قیمتگذاری حرفهای امروز، بیش از هر چیز بر پایه Carbon Efficiency، مسیر واردات و توان لجستیکی فروشنده انجام میشود.
📊جدول قیمت کک نفتی گرافیتی در بازار ایران – 2026
واحد: تومان / هر کیلوگرم | معاملات صنعتی و B2B
| دانهبندی | گرید کیفی واقعی | مبدأ تأمین | حجم متعارف | بازه قیمت 2026 (تومان/کیلو) |
| 0–1 mm | Premium (FC≥98.8 / S≤0.04) | چین (مسیر غیرمستقیم) | زیر 15 تن | 800,000 – 850,000 |
| 0–1 mm | Standard | چین / هند | عمده | 800,000 – 850,000 |
| 1–5 mm | Premium | چین عمده | صنعتی | 700,000 – 800,000 |
| 1–5 mm | Standard | چین | عمده | 700,000 – 800,000 |
| 5–10 mm | Industrial | چین / CIS | تناژ بالا | 500,000 –600,000 |
| 5–10 mm | Low Spec | متفرقه | پروژهای | 480,000 – 500,000 |
🔎 ارقام فوق Reference Range حرفهای 2026 هستند؛ قیمت نهایی تابع نرخ ارز، شرایط پرداخت، مسیر حمل و ضمانت کیفیت است.
:مسیرهای رایج تأمین کک نفتی گرافیتی در ایران
(چین، روسیه، مسیرهای غیرمستقیم – تحلیل حرفهای 2026)
در سال 2026، تأمین کک نفتی گرافیتی (GPC) برای بازار ایران دیگر موضوع «پیدا کردن فروشنده» نیست؛ مسئله اصلی انتخاب مسیر تأمین با کمترین ریسک تحویل، نوسان کیفیت و هزینه پنهان است. بازار عملاً روی سه مسیر اصلی میچرخد:
1️⃣ چین – مسیر اصلی، ولی نه ساده
چین همچنان تأمینکننده اصلی GPC با گرید صنعتی و پریمیوم است، اما در 2026 روش خرید مستقیم تقریباً منقرض شده.
ویژگیهای 2026:
- تولید پایدار با کنترل S و Trace Elements
- تنوع دانهبندی واقعی (0–1 / 1–5 / 5–10 mm)
- اما: محدودیت رسمی صادرات مستقیم به ایران
ریسکهای جدی:
- تفاوت بین آنالیز کارخانه و محموله واقعی
- پروفورماهای «ساخته شده برای ترخیص»، نه مصرف
- وابستگی شدید به واسطههای منطقهای
کاربرد منطقی:
- قراردادهای تناژ بالا
- مصرفکنندگان حرفهای با امکان تست مستقل
✅ راهحل اصلی 2026:
قرارداد سهلایه (Producer → Regional Trader → Iranian Buyer) با COA قابل راستیآزمایی و بند Penalty کیفیت
💡 راه خلاقانه:
خرید بر پایه Performance-based Carbon (پرداخت بخشی از مبلغ بعد از تست جذب واقعی در کوره)
2️⃣ روسیه و CIS – تأمین محدود اما استراتژیک
روسیه و برخی کشورهای CIS در 2026 نقش مسیر مکمل و پوشش ریسک را دارند، نه جایگزین کامل چین.
ویژگیها:
- ثبات نسبی در تحویل
- هزینه لجستیک سادهتر در برخی بازهها
- گریدها اغلب Industrial هستند، نه Premium
محدودیتها:
- تنوع دانهبندی کمتر
- کنترل ضعیفتر روی Impurities نسبت به چین
- ظرفیت صادراتی محدود
✅ راهحل اصلی:
استفاده بهعنوان Second Source برای تثبیت زنجیره تأمین
💡 راه خلاقانه:
Blend هدفمند GPC روسی با گرید بالاتر چینی برای کاهش Cost per Ton بدون افت Performance
3️⃣ مسیرهای غیرمستقیم (امارات، عمان، ترکیه) – بازی واقعی 2026
در عمل، بیش از 70٪ GPC وارداتی ایران در 2026 از مسیر Re-export کنترلشده عبور میکند.
مزایا:
- تسویه مالی سادهتر
- امکان تجمیع بار
- انعطاف بالا در تغییر مبدأ روی اسناد
✅ راه حل اصلی:
کنترل Batch Number و تطبیق COA با Lot واقعی، نه سند کلی
💡 راه خلاقانه:
راهاندازی Shared Warehouse در بندر واسط و خرید تدریجی با تست مرحلهای
:ریسکهای خرید کک نفتی گرافیتی و روش تشخیص کالای بیکیفیت
واقعیتی که اغلب در بازار گفته نمیشود
بزرگترین ریسک خرید GPC در ایران، خرید محصولی با برچسب گرافیتی اما عملکرد کربنی پایین است.
اختلاف بین COA کاغذی و رفتار واقعی در کوره، معمولاً ناشی از گوگرد پنهان، خاکستر عملیاتی بالا یا ساختار نیمه گرافیتی است؛ مشکلی که بعد از مصرف مشخص میشود، نه هنگام خرید.
تشخیص حرفه ای 2026: تطبیق دانهبندی با زمان جذب، تست جذب واقعی کربن در کوره، و کنترل Batch بهجای اعتماد به آنالیز کلی. فروشندهای که از تست مصرف فرار میکند، معمولاً مشکلی برای پنهان کردن دارد.
آیا کک نفتی گرافیتی جایگزین مناسبی برای کربنهای سنتی است؟
تحلیل اقتصادی واقعی، نه تبلیغاتی
در 2026، GPC جایگزین کامل همه کربنها نیست؛ اما در کاربردهای دقیق، کمهزینهتر از CPC و آنتراسیت تمام میشود. اگر معیار تصمیم فقط «قیمت هر کیلو» باشد، پاسخ منفی است؛ اما اگر هزینه نهایی هر تن مذاب ملاک باشد، GPC برنده است.
جمعبندی حرفهای: GPC زمانی توجیه دارد که کنترل متالورژیکی، زمان ذوب کوتاه و ثبات کیفیت اهمیت دارد. در مصرف عمومی یا تنظیم خشن کربن، گزینههای سنتی هنوز منطقیترند.
:سؤالات متداول
🔹 آیا هر کک نفتی با کربن بالا، گرافیتی محسوب میشود؟
خیر. کربن بالا شرط لازم است، نه کافی. ساختار گرافیتی واقعی فقط با عملیات Graphitization بالای 2800°C ایجاد میشود؛ بسیاری از محصولات بازار «نیمهگرافیتی» هستند.
🔹 چرا آنالیز COA بعضی محمولهها در عمل نتیجه نمیدهد؟
چون COA الزاماً بازتابدهنده عملکرد کربن در کوره نیست. جذب واقعی، به ساختار بلوری، خاکستر عملیاتی و دانهبندی وابسته است.
🔹 تفاوت اصلی GPC با CPC از نظر مصرف چیست؟
GPC سریعتر جذب میشود، نوسان کمتری دارد و کنترل کربن دقیقتری میدهد؛ CPC ارزانتر است اما هزینه پنهان تولید بالاتری ایجاد میکند.
🔹 آیا GPC برای همه خطوط تولید توصیه میشود؟
خیر. GPC برای تنظیم دقیق کربن و محصولات حساس مناسب است. در مصرف عمومی یا ذوب ساده، کربنهای سنتی اقتصادیترند.
🔹 چرا قیمت GPC نسبت به ککهای دیگر بالاتر است؟
بهدلیل مصرف انرژی فوقالعاده بالا در گرافیتیسازی، کنترل ناخالصیها و هزینههای لجستیکی. مقایسه درست، قیمت بهازای هر تن مذاب سالم است، نه هر کیلو ماده خام.
🔹 آیا GPC چینی همیشه کیفیت بالاتری دارد؟
نه الزاماً. چین تنوع کیفی بالایی دارد. گرید، مسیر تأمین و کنترل Batch مهمتر از نام کشور مبدأ هستند.
🔹 مهمترین ریسک خرید GPC در ایران چیست؟
خرید محصولی که فقط در اسم گرافیتی است. نبود تست مصرف، نبود ضمانت کیفیت و COA عمومی، نشانه ریسک بالاست.
🔹 بهترین دانهبندی برای مصرف صنعتی کدام است؟
در اکثر کاربردها 1–5 mm بهترین تعادل بین جذب، کنترل و قیمت را دارد. انتخاب دانهبندی همیشه باید تابع فرآیند ذوب باشد.
🔹 آیا امکان تثبیت کیفیت در خرید بلندمدت وجود دارد؟
بله، به شرط قرارداد مبتنی بر Batch مشخص، تست عملی و بند جریمه کیفیت. خرید بدون این موارد، شانسی است.
🔹 GPC بخریم یا ترکیبی مصرف کنیم؟
در 2026، بسیاری از مصرفکنندگان حرفهای از Blend هدفمند GPC و CPC برای کاهش Cost per Ton استفاده میکنند.
🔹 چطور قیمت واقعی GPC را مقایسه کنیم؟
با محاسبه هزینه نهایی تولید، نه قیمت فاکتور. Carbon Efficiency معیار مقایسه حرفهای است.
:نتیجه گیری
کک نفتی گرافیتی (GPC) دیگر یک کالای صرفاً جانبی یا لوکس نیست؛ در زنجیرههای تولید فولاد و ریخته گری حرفه ای، به ابزاری برای کنترل دقیق کربن، کاهش ریسک تولید و بهینهسازی هزینه نهایی هر تن مذاب تبدیل شده است.
تفاوت اصلی این محصول با کربنهای سنتی، نه در عدد روی فاکتور، بلکه در عملکرد واقعی در کوره دیده میشود.
با این حال، بازار ایران همچنان با چالشهایی مانند نبود استاندارد مصرف، اختلاف کیفیت Batchها و استفاده نادرست از عنوان «گرافیتی» مواجه است.
تصمیم حرفه ای در 2026، خرید GPC صرف نیست؛ خرید مبتنی بر تست مصرف، مسیر تأمین شفاف، دانهبندی درست (معمولاً 1–5 mm) و محاسبه Carbon Efficiency است.
Email: info@ferrosilicon.co
WhatsApp: Direct Link
Website: Ferrosilicon.co
Mahboubeh Kharmanbiz
تحلیلگر بازار مواد کربنی و فروآلیاژها
فعال حرفهای در حوزه تأمین و تجارت بینالمللی مواد کربنی و فروآلیاژهاست و تمرکز اصلی آن بر تحلیل بازار، انتخاب گرید بهینه و مدیریت ریسک تأمین در شرایط تحریمی است. تجربه عملی در بازارهای ایران، اوراسیا و آسیا باعث شده محتوای ارائهشده بر پایه مصرف واقعی، منطق اقتصادی تولید و استانداردهای بهروز صنعتی باشد، نه صرفاً اطلاعات تئوریک.